Przeglądy F-gazowe: jak często i co grozi za brak
Częstotliwość zależy od grupy gazu, ilości, rodzaju urządzenia i wyjątków prawnych. Dla gazów z załącznika I zasadnicze progi wynoszą 5, 50 i 500 t CO₂eq; dla sekcji 1 załącznika II, 1, 10 i 100 kg. Odpowiadają im okresy 12, 6 i 3 miesięcy, wydłużane dwukrotnie przy sprawnej detekcji.
Ostatnia redakcja: 1.10.2026 · Cooling Pol · następny przegląd treści: 1.04.2027
W skrócie
- Obowiązki spoczywają na operatorze urządzenia, czyli na właścicielu lub podmiocie faktycznie nim władającym.
- Progi kontroli: 5, 50 i 500 ton ekwiwalentu CO₂: odpowiednio co 12, 6 i 3 miesiące.
- System wykrywania wycieków wydłuża okresy między kontrolami dwukrotnie.
- Kontrolę wykonuje personel z certyfikatem F-gazowym; przedsiębiorca musi mieć certyfikat dla przedsiębiorców.
- Próg wpisu do CRO zależy od substancji: dla F-gazów z załącznika I, 5 t CO₂eq, z sekcji 1 załącznika II, 1 kg; dla SZWO, 3 kg.
Kogo dotyczą obowiązki
Adresatem obowiązków jest operator urządzenia, podmiot, który sprawuje nad nim faktyczną kontrolę techniczną. W praktyce jest to zwykle właściciel instalacji, czyli zakład produkcyjny, szpital lub zarządca budynku, a nie firma serwisowa. Zlecenie serwisu na zewnątrz nie przenosi obowiązku prowadzenia dokumentacji.
Obowiązki dotyczą urządzeń zawierających fluorowane gazy cieplarniane: agregatów wody lodowej, pomp ciepła, urządzeń klimatyzacyjnych i chłodniczych. Nie obejmują obiegu wodnego wieży chłodniczej, ale obejmują agregat, z którym ta wieża współpracuje. Podstawą prawną jest rozporządzenie (UE) 2024/573, które od 11 marca 2024 r. zastąpiło rozporządzenie (UE) nr 517/2014.
Jak często wykonywać kontrolę szczelności
Dla gazów z załącznika I progi liczymy w tonach ekwiwalentu CO₂, czyli z masy czynnika i jego GWP. Dla gazów z sekcji 1 załącznika II stosuje się progi masowe: od 1 do mniej niż 10 kg, kontrola co 12 miesięcy, od 10 do mniej niż 100 kg, co 6 miesięcy, od 100 kg, co 3 miesiące. Sprawny system wykrywania wycieków wydłuża te okresy dwukrotnie. Art. 5 przewiduje też wyjątki, m.in. dla określonych urządzeń hermetycznie zamkniętych.
| Ekwiwalent CO₂ w układzie | Kontrola bez systemu wykrywania wycieków | Kontrola z systemem wykrywania wycieków |
|---|---|---|
| od 5 do mniej niż 50 ton | co najmniej raz na 12 miesięcy | co najmniej raz na 24 miesiące |
| od 50 do mniej niż 500 ton | co najmniej raz na 6 miesięcy | co najmniej raz na 12 miesięcy |
| 500 ton i więcej | co najmniej raz na 3 miesiące | co najmniej raz na 6 miesięcy |
Dla stacjonarnych urządzeń chłodniczych objętych art. 6 próg obowiązkowego systemu wykrywania wycieków wynosi 500 t CO₂eq dla załącznika I lub 100 kg dla sekcji 1 załącznika II. Sprawność tego systemu kontroluje się co najmniej raz na 12 miesięcy. Po naprawie nieszczelności potrzebna jest kontrola skuteczności naprawy w terminie określonym w art. 4 ust. 5.
Centralny Rejestr Operatorów i karty urządzeń
Według informacji CRO karty zakłada się dla urządzeń zawierających co najmniej 3 kg substancji zubożających warstwę ozonową z załącznika I rozporządzenia (UE) 2024/590, co najmniej 5 t CO₂eq F-gazów z załącznika I rozporządzenia (UE) 2024/573 lub co najmniej 1 kg F-gazów z sekcji 1 załącznika II tego rozporządzenia. Kartę zakłada operator; próg i termin należy sprawdzić dla konkretnego urządzenia.
Co trafia do karty urządzenia
- identyfikacja urządzenia i miejsce jego eksploatacji,
- rodzaj i ilość czynnika chłodniczego,
- daty i wyniki kontroli szczelności,
- informacje o napełnianiu, odzysku i usuwaniu nieszczelności,
- dane podmiotu wykonującego czynności serwisowe.
Operator powinien wskazać osobę odpowiedzialną za kartę urządzenia i ustalić przekazywanie protokołów przez wykonawcę. Termin wpisu należy sprawdzić w aktualnych zasadach CRO.
Kto może wykonać kontrolę
Kontrolę szczelności, odzysk czynnika, napełnianie i naprawy układu chłodniczego może wykonywać wyłącznie personel posiadający certyfikat F-gazowy odpowiedniej kategorii. Przedsiębiorca prowadzący takie prace musi dodatkowo posiadać certyfikat dla przedsiębiorców.
Przy wyborze wykonawcy warto poprosić o numer certyfikatu i zweryfikować go przed zleceniem prac. Protokół z kontroli wykonanej przez podmiot bez uprawnień nie spełnia wymagań, a operator ponosi tego konsekwencje.
Co grozi za brak kontroli
Brak wymaganych kontroli szczelności, brak karty urządzenia w CRO oraz brak wpisów o wykonanych czynnościach są zagrożone karami administracyjnymi nakładanymi na operatora urządzenia. Kary są ustalane odrębnie dla poszczególnych naruszeń, więc jedno zaniedbanie potrafi wygenerować kilka pozycji.
Konsekwencje techniczne bywają dotkliwsze niż administracyjne. Nieszczelny układ traci czynnik stopniowo, więc objawy narastają powoli: spada wydajność chłodnicza, rośnie czas pracy sprężarki, rachunek za energię idzie w górę, a na końcu pojawia się awaria sprężarki pracującej przy zbyt małym napełnieniu. Kontrola szczelności jest tańsza niż jedna taka naprawa.
- Straty czynnika chłodniczego to bezpośredni koszt zakupu nowego czynnika.
- Spadek wydajności podnosi zużycie energii przez cały układ.
- Praca przy niedoborze czynnika skraca żywotność sprężarki.
- Brak dokumentacji utrudnia dochodzenie roszczeń gwarancyjnych.
Jak uporządkować sytuację w zakładzie
- 1Zinwentaryzuj urządzenia: typ, rodzaj czynnika, masa napełnienia, rok produkcji.
- 2Przelicz masę czynnika na ekwiwalent CO₂ i przypisz każdemu urządzeniu wymaganą częstotliwość kontroli.
- 3Sprawdź, które urządzenia mają założone karty w CRO i czy dane są aktualne.
- 4Ustal harmonogram kontroli na rok do przodu i powiąż go z postojami technologicznymi.
- 5Wskaż jedną osobę odpowiedzialną za wpisy w rejestrze, rozproszona odpowiedzialność jest głównym źródłem braków.
- 6Rozważ umowę serwisową, w której terminy kontroli pilnuje wykonawca.
Źródła
- Rozporządzenie parlamentu europejskiego i rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, art. 5 (kontrole szczelności) i art. 6 (systemy wykrywania wycieków).
- Centralny Rejestr Operatorów: komunikaty ICHiP o nowych obowiązkach operatorów od 11 marca 2024 r.
Źródła i dalsze informacje
Najczęstsze pytania
Od jakiej ilości czynnika wymagana jest kontrola szczelności?
Dla gazów z załącznika I zasadniczy próg wynosi 5 t CO₂eq; dla gazów z sekcji 1 załącznika II, 1 kg. Przed ustaleniem obowiązku trzeba sprawdzić kategorię urządzenia i wyjątki z art. 5, w tym zasady dla urządzeń hermetycznie zamkniętych.
Czy system wykrywania wycieków zwalnia z kontroli?
Nie zwalnia, ale wydłuża okresy między kontrolami dwukrotnie. Dla układów zawierających 500 ton ekwiwalentu CO₂ i więcej taki system jest obowiązkowy.
Kto odpowiada za wpisy w Centralnym Rejestrze Operatorów?
Operator urządzenia, czyli podmiot sprawujący nad nim faktyczną kontrolę techniczną, zwykle właściciel instalacji. Zlecenie serwisu firmie zewnętrznej nie przenosi tego obowiązku.
Czy stare urządzenia też podlegają obowiązkom?
Tak. Obowiązek zależy od rodzaju i ilości czynnika w układzie, a nie od wieku urządzenia. Starsze instalacje często pracują na czynnikach o wysokim GWP, więc przekraczają progi przy mniejszej masie napełnienia.
Potrzebujesz tego w praktyce?
O opracowaniu
Opracowanie: Materiały informacyjne Cooling Pol. Materiał informacyjny serwisu Cooling Pol o agregatach wody lodowej i wieżach chłodniczych. Zespół ma 25 lat doświadczenia w branży. Nie publikujemy nazwiska weryfikatora technicznego bez jego potwierdzenia. Tekst nie zastępuje analizy konkretnej instalacji ani porady prawnej.
Powiązane artykuły
Kontakt bezpośredni
Chcesz to sprawdzić na swojej instalacji?
Zaczynamy od pomiarów na obiekcie. Dopiero potem mówimy, co warto zmienić: i czy w ogóle warto.