Legionella w wieżach chłodniczych: ryzyko, obowiązki i profilaktyka

Dlaczego akurat wieże chłodnicze

Otwarta wieża chłodnicza odprowadza ciepło przez odparowanie części wody w kontakcie z przepływającym powietrzem. To rozwiązanie skuteczne i tanie energetycznie, ale z natury tworzy trzy warunki, których bakteria Legionella potrzebuje jednocześnie: odpowiednią temperaturę, materiał odżywczy w postaci osadów i biofilmu oraz mechanizm rozpraszania w powietrzu.

Na czym polega ryzyko

Do zakażenia dochodzi przez wdychanie aerozolu zawierającego bakterie, a nie przez picie wody czy kontakt ze skórą. Oznacza to, że narażeni są nie tylko pracownicy obsługujący instalację, ale też osoby przebywające w otoczeniu wyrzutni powietrza, w tym poza terenem zakładu, jeśli wieża stoi blisko granicy działki, czerpni wentylacyjnych sąsiedniego budynku albo ciągów komunikacyjnych.

Legionella pneumophila jest sklasyfikowana jako szkodliwy czynnik biologiczny występujący w środowisku pracy. Dla pracodawcy oznacza to obowiązek uwzględnienia jej w ocenie ryzyka zawodowego wszędzie tam, gdzie w zakładzie pracują instalacje wytwarzające aerozol wodny, a otwarta wieża chłodnicza jest podręcznikowym przykładem takiej instalacji.

Profilaktyka: cztery filary

1. Czyszczenie mechaniczne

Usunięcie osadów i biofilmu z niecki, wypełnień, eliminatorów zroszenia i układu zraszania. Bez tego kroku dezynfekcja chemiczna działa powierzchownie, biofilm skutecznie chroni bakterie przed biocydem. Czyszczenie wykonuje się przy wyłączonej instalacji, z zabezpieczeniem pracowników przed aerozolem.

2. Uzdatnianie i kontrola wody

Dobór programu chemicznego do rzeczywistej jakości wody uzupełniającej: inhibitory korozji, dyspergatory zapobiegające osadom, biocydy w dawkowaniu ciągłym lub uderzeniowym. Do tego kontrola podstawowych parametrów, przewodności, pH, twardości, poziomu odsalania, bo to one decydują o tym, czy program chemiczny w ogóle działa.

3. Utrzymanie elementów mechanicznych

• Sprawne eliminatory zroszenia: zużyte lub uszkodzone wielokrotnie zwiększają ilość wyrzucanego aerozolu.
• Drożne dysze zraszające: nierównomierne zraszanie tworzy strefy stagnacji na wypełnieniu.
• Szczelna niecka bez osadów dennych.
• Prawidłowa praca odsalania i uzupełniania wody.
• Wyeliminowanie odcinków martwych w instalacji rurowej.

4. Harmonogram i dokumentacja

Harmonogram czyszczenia i dezynfekcji powinien wynikać z oceny ryzyka, instrukcji producenta i monitoringu wody. CDC zaleca zabieg poza ruchem co najmniej raz w roku; HSE opisuje również planowanie co pół roku. Praca ciągła i zanieczyszczenia mogą wymagać częstszych zabiegów. Dokumentuj datę, zakres i wynik prac.

Postoje i ponowne uruchomienie: moment najwyższego ryzyka

Najgroźniejszy scenariusz to instalacja, która stała kilka tygodni z wodą w obiegu, a następnie została uruchomiona bez przygotowania. W czasie postoju woda o temperaturze pokojowej i brak przepływu tworzą warunki do intensywnego namnażania, a pierwszy start wentylatora rozprasza cały ładunek bakterii w powietrzu.

1. 1Przy planowanym postoju powyżej kilku dni: opróżnij nieckę i obieg albo utrzymuj cyrkulację i dozowanie biocydu.
2. 2Przed ponownym uruchomieniem: wyczyść i zdezynfekuj układ przy wyłączonych wentylatorach.
3. 3Uruchamiaj wentylatory dopiero po zakończeniu dezynfekcji i wymianie wody.
4. 4Zapisz datę i zakres czynności w dokumentacji instalacji.

Czy wieża zamknięta rozwiązuje problem

Wieża zamknięta oddziela obieg procesowy od wody zraszającej wymiennik, dzięki czemu ciecz technologiczna nie ma kontaktu z powietrzem. To eliminuje zanieczyszczenie obiegu procesowego, ale nie usuwa ryzyka legionelli: obieg zraszający nadal pracuje z otwartą wodą i nadal wytwarza aerozol. Zabiegi profilaktyczne są więc konieczne również przy wieżach zamkniętych i hybrydowych, tyle że dotyczą obiegu zraszającego.

Realną redukcję emisji aerozolu daje wieża hybrydowa pracująca w chłodniejszych miesiącach w trybie suchym: w tym trybie zraszanie jest wyłączone, więc nie powstaje aerozol, a przy okazji spada zużycie wody.