Czynniki chłodnicze w nowym agregacie: R32, R290, R1234ze i R513A
Wybór czynnika w nowym agregacie wody lodowej sprowadza się do bilansu trzech rzeczy: współczynnika GWP, klasy palności i kosztu obsługi wynikającego z przepisów. Czynniki o niskim GWP, R290, R1234ze, zmniejszają obowiązki F-gazowe i ryzyko wzrostu cen czynnika, ale wymagają rozwiązań instalacyjnych związanych z palnością. R32 i R513A są kompromisem między dostępnością urządzeń a wymaganiami środowiskowymi.
Ostatnia redakcja: 1.10.2026 · Cooling Pol · następny przegląd treści: 1.04.2027
W skrócie
- Im wyższe GWP, tym szybciej układ przekracza progi obowiązków F-gazowych przy tej samej masie napełnienia.
- R290 (propan) ma GWP bliskie zeru i bardzo dobrą sprawność, ale jest palny, wymaga urządzeń w wykonaniu zewnętrznym i limitów napełnienia.
- R1234ze to niska palność i bardzo niskie GWP, stosowane głównie w większych chillerach.
- R410A i podobne czynniki o wysokim GWP są stopniowo wypychane przez phase-down, to ryzyko kosztowe przy przyszłych naprawach.
- Decyzję warto podejmować w perspektywie 10–15 lat pracy urządzenia, nie ceny zakupu.
GWP decyduje o obowiązkach, nie tylko o ekologii
Dla gazów z załącznika I rozporządzenia 2024/573 progi kontroli szczelności zależą od ekwiwalentu CO₂. Dla sekcji 1 załącznika II stosuje się progi masowe. Dlatego samo porównanie GWP nie wystarcza: sprawdź substancję, wielkość napełnienia, kategorię urządzenia i wyjątki.
Drugim aspektem jest dostępność. Ograniczenia podaży HFC i zakazy dla wybranych kategorii urządzeń wpływają na wybór nowej instalacji. Nie pozwala to przewidzieć przyszłej ceny konkretnego czynnika. Dla urządzenia kupowanego dziś, a serwisowanego przez najbliższe kilkanaście lat, to realny czynnik kosztowy przy każdej naprawie wymagającej uzupełnienia.
Cztery czynniki stosowane dziś w agregatach wody lodowej
- Sprawdź oznaczenie i masę czynnika na tabliczce oraz w dokumentacji.
- Porównaj klasyfikację bezpieczeństwa i ograniczenia lokalizacyjne urządzenia.
- Potwierdź zgodność nowej inwestycji z terminami ograniczeń w rozporządzeniu F-gazowym.
- Wymiana czynnika w istniejącym układzie wymaga oceny i dopuszczenia producenta.
Klasa palności nie dyskwalifikuje czynnika, ale narzuca wymagania: lokalizację urządzenia, limity napełnienia w danym pomieszczeniu, detekcję i wentylację. Dla agregatu stojącego na zewnątrz budynku wymagania te są znacznie łatwiejsze do spełnienia niż dla urządzenia w maszynowni.
Jak podejść do wyboru w konkretnej inwestycji
- 1Ustal lokalizację urządzenia: na zewnątrz czy w maszynowni. To pierwsze i najostrzejsze kryterium.
- 2Sprawdź, czy zakład ma już procedury dla czynników palnych; jeśli tak, R290 staje się realną opcją.
- 3Policz masę napełnienia razy GWP i sprawdź, w którym progu obowiązków F-gazowych wyląduje układ.
- 4Porównaj oferty przy tych samych warunkach pracy, temperatura wody lodowej i temperatura otoczenia muszą być identyczne.
- 5Zapytaj o dostępność części i czynnika w perspektywie kilkunastu lat, a nie tylko o gwarancję.
A co z układem, który już pracuje?
Wymiana czynnika w istniejącym urządzeniu na zamiennik o niższym GWP bywa możliwa, ale nie jest operacją kosmetyczną: zmienia się charakterystyka pracy, czasem trzeba wymienić olej, zawór rozprężny lub elementy uszczelniające. Decyzję zawsze poprzedza sprawdzenie dopuszczeń producenta dla konkretnego modelu.
W praktyce dla starszych urządzeń o dużej masie napełnienia opłacalność takiej konwersji trzeba porównać z modernizacją całego układu, zwłaszcza jeśli sprężarka i wymienniki mają już za sobą kilkanaście lat pracy.
Źródła i dalsze informacje
Najczęstsze pytania
Czy R290 można stosować w hali produkcyjnej?
Zależy od masy napełnienia i kubatury pomieszczenia. W praktyce urządzenia na propan montuje się najczęściej na zewnątrz budynku, co upraszcza spełnienie wymagań bezpieczeństwa.
Czy warto dziś kupować urządzenie na R410A?
Odradzamy przy nowych inwestycjach. Wysokie GWP oznacza szybsze przekroczenie progów obowiązków F-gazowych i rosnące ryzyko kosztowe przy uzupełnianiu czynnika w kolejnych latach.
Czy zmiana czynnika wymaga zgłoszenia?
Wymaga aktualizacji dokumentacji urządzenia i wpisów w Centralnym Rejestrze Operatorów, jeśli układ podlega obowiązkom. Same prace mogą wykonywać wyłącznie osoby z odpowiednimi uprawnieniami.
Potrzebujesz tego w praktyce?
O opracowaniu
Opracowanie: Materiały informacyjne Cooling Pol. Materiał informacyjny serwisu Cooling Pol o agregatach wody lodowej i wieżach chłodniczych. Zespół ma 25 lat doświadczenia w branży. Nie publikujemy nazwiska weryfikatora technicznego bez jego potwierdzenia. Tekst nie zastępuje analizy konkretnej instalacji ani porady prawnej.
Powiązane artykuły
Kontakt bezpośredni
Chcesz to sprawdzić na swojej instalacji?
Zaczynamy od pomiarów na obiekcie. Dopiero potem mówimy, co warto zmienić: i czy w ogóle warto.